Miet Warlop - 'Amusement Park' © Michiel Devijver

(IM)POSSIBLE FUTURES*

“What is very unique is that we live a collective experience that is not shared. It is a second violence after the sanitary one. Because despite the communication tools at hand to keep a connection with our closed ones, we are living the impossibility to be together. For the first time, the future of each of us is completely uncertain. It forces us to forget our agendas, our plans, everything that helped to control our time. We have to accept that tomorrow is now an exercise of imagination.”

Tiago Rodrigues, France Culture2

Vooruit is momenteel gesloten. Door onze ramen zien we een vertraagd leven zich buiten afspelen, helemaal gedomineerd door gezondheidsregels en veiligheidsvoorschriften. Crisisscenario’s over wat er met onze wereld kan foutlopen zijn honderden keren bedacht en gespeeld door artiesten, ook op de podia van Vooruit. Maar wat we vandaag als mensen ervaren is niet langer fictie, wel een erg tastbare realiteit. Deze uitzonderlijke situatie, op elk niveau, vraagt ons om na te denken over wat voor wereld we als mensen hebben gecreëerd. En vooral: in welke wereld we graag zouden leven eens dit allemaal achter de rug is. We zullen gedwongen worden om prioriteiten te stellen.

De allereerste prioriteit is uiteraard de gezondheidszorg. Die zal iedereen nodig hebben, in onze eigen omgeving en internationaal. Maar kunnen we deze uitzonderlijke periode ook aangrijpen om onszelf enkele essentiële vragen te stellen? Hoe kan deze lockdown ook een kans bieden om ons eigen verhaal en onze eigen acties te herdenken? Hoe kunnen we begrijpen en toegeven dat onze eigen sociale organisatie erg kwetsbaar is, en vol ongelijkheden? Kan dit virus ons helpen om na te denken over een andere toekomst?

Want eens de huidige virale episode achter ons zal liggen, staan er ook nieuwe uitdagingen op geopolitiek, ecologisch én economisch niveau klaar. Artiesten, activisten en klokkenluiders roepen al jaren dat er onrust en onzekerheid aankomt. Dit virus kan het begin zijn van een verhaal dat eigenlijk al is geschreven: ecologische rampen, polarisatie, individualisering, massaconsumptie - en dat alles in willekeurige volgorde. 

Maar als we nu verplicht worden om te krimpen, te ‘ont-groeien’, dan zal dat vermoedelijk op een brutale en chaotische manier gebeuren. Het gevolg zal zijn dat ongelijkheden in de wereld nog groter worden, wat sommigen nu al omschrijven als “een selectieve demografische ontwikkeling”. Met andere woorden: een survival of the fittest, van de meest geprivilegieerden.

Niets van dit alles is eigenlijk nieuw. Artistieke projecten hebben ons vaak de kans gegeven om na te denken over een implosie van onze systemen. Zoals bijvoorbeeld de artiesten en studenten van KASK School of Arts in Gent, die in Vooruit toekomst-workshops organiseerden3. In die zin is het niet zo gek dat de culturele sector zich zo snel kon aanpassen aan de lockdown-situatie. Net omdat het idee van “onheil komt eraan” al in de lucht hing, als een virus. Wat we nu meemaken is niet alleen het leren omgaan met een pandemie. Het is ook geconfronteerd worden met de wereld die we zelf creëren. We krijgen een spiegel voorgehouden. 

De tijd om onze verantwoordelijkheid voor daden uit het verleden in vraag te stellen, ligt achter ons. Wie was juist, wie was fout, wie heeft het voorspeld? Allemaal niet meer relevant. De kaarten liggen op tafel. Het wordt stilaan tijd om niet langer bang te zijn voor alles wat we mogelijks kunnen verliezen. We zien al de eerste stappen naar een toekomstige wereld, met opnieuw een ondersteuning van de economie, in plaats van mensen4. Als we met deze visie niet akkoord gaan, dan moeten we nadenken over andere visies. Ook al brengt dat alleen maar meer vragen met zich mee, het zullen nog altijd alternatieven zijn voor het huidige doodlopende straatje waarin we ons bevinden.

Wat als we deze crisis aangrijpen als een soort van generale repetitie voor het creëren van een nieuwe wereld, een nieuw normaal? Deze pandemie functioneert als een soort accelerator en experimenteel labo op wereldschaal. Digitale tools zullen hier een bepalende rol in spelen. Dankzij deze tools kunnen heel wat mensen wereldwijd nu in contact blijven met vrienden en familie. Telewerk is de dagdagelijkse realiteit geworden voor veel werknemers. Zij trokken tot voor kort elke ochtend naar een vaste plek, en zaten daar uren voor een computerscherm - met veel onnodige verplaatsingen als gevolg. Elke dag wordt er geëxperimenteerd met streaming van online voorstellingen en concerten. Kinderen zijn aan het e-leren. 

Technologie brengt de mogelijkheid mee om op een andere manier naar onze tijd en ons werk te kijken. Het geeft ons de kans om op een andere wijze creativiteit te ontwikkelen, om op een nieuwe manier solidair te zijn. Ook hier is het belangrijk dat we er met z’n allen over waken dat in deze crisis, de nieuwe digitale kansen en mogelijkheden ook toegankelijk zijn voor iedereen. Laten we er een punt van maken dat gratis online toegang voor wie niet digitaal-geprivilegieerd is een noodzaak is. 

Een belangrijke verantwoordelijkheid ligt bij elk van ons. Beslissen we of deze manier van omgaan met technologie en controle ook dat is wat we in de toekomst willen? Uiteraard zijn digitale tools erg handig en bruikbaar in vele opzichten. Maar laten we ons niet blindstaren op de succesverhalen van virtuele verhalen, telewerk en andere digitale culturele formats. Voor de podiumkunsten bijvoorbeeld -waar het helemaal draait om een beleving die tijds- en plaatsgebonden is - zijn de uitdagingen erg groot. Hoe zullen artiesten en performers omgaan met deze nieuwe voorwaarden? 

Kunstencentra en -huizen moeten zich bewust zijn van deze uitdagingen. Ze moeten nieuwe én bestaande initiatieven ondersteunen, die ons toelaten artistiek creatief en sociaal geëngageerd te zijn. We mogen onszelf niets wijsmaken en meehollen - zoals Vooruit zelf en vele andere huizen - met de ontwikkeling van online content gebaseerd op een klassieke werking. Niets is nog normaal in deze periode.

Stel je eens even voor dat we leven in een wereld - ver of minder ver van de onze verwijderd - waar mensen verplicht worden om thuis te blijven, als gevolg van een vijandige omgeving. Maaltijden worden aan huis geleverd, werk gebeurt zonder fysiek contact met andere mensen. Opleiding is de verantwoordelijkheid van AI-robots. Je huis verlaten kan enkel mits strikte controle en contact met je familie kan enkel via sociale netwerken. Dit scenario is meerdere keren beschreven in de literatuur en door filmmakers. We hebben op een bepaalde manier deze setting nu ook uitgetest en ervaren. Onze mogelijkheid als mensen om ons aan te passen aan een nieuwe normaliteit, is in een zekere zin ook geëvalueerd. Zonder te weten wat het gevolg is als je wel of niet slaagt in die aanpassing. 

We hebben geen idee hoelang deze situatie zal duren. Maar we weten wel dat velen onder ons er niet zonder emotionele en psychologische schade uitkomen, en dat er ons veel economische uitdagingen te wachten staan. We zouden boos moeten zijn over het gebrek aan politieke structuren die rekening houden met de meest kwetsbare groepen in onze maatschappij: de daklozen, de mensen die moeite hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. We moeten beducht zijn voor de roep - die zeker zal klinken - om twee keer zo hard te werken als voorheen. Werken om de economie te redden en zo terug te keren naar de economische structuren die mee aan de oorzaak liggen van deze wereldwijde pandemie. 

We hebben net nood aan een nieuwe en radicale definitie van solidariteit. Een woord dat de laatste maanden in elke mogelijke context is gebruikt. Een woord dat ons elke avond op straat brengt om te klappen en te supporteren. Maar solidariteit moet worden gebruikt in zijn zuivere en oorspronkelijke betekenis: dat diegenen die het meeste bezitten en kunnen hun mogelijkheden en inkomsten delen met zij die minder hebben. Altijd en overal. Je kan dit opnieuw utopisch noemen. Maar als we er nu niet in slagen het eens te worden over zo’n basisprincipe - op een moment dat iedereen verplicht thuis zit voor weken - zitten we pas echt in de problemen.

Als er dan één gemeenschap is die sneller dan anderen mogelijkheden ziet om alternatieve scenario’s te bedenken en licht te brengen in de duisternis5, dan zullen het artiesten en kunstenaars zijn. Dit is geen ijdele poging om het belang van de kunstensector te benadrukken. Het is wel duidelijk dat we artiesten nodig hebben om ons nieuwe scenario’s te helpen schrijven, en mee na te denken over nieuwe toekomsten. 

En dus moeten ze een stem krijgen in het bepalen van de exit-scenario’s, een bevestiging van hun belang voor deze maatschappij. Geef toe: wat zouden we in deze tijden doen als we geen toegang hadden tot muziek, films, boeken… Hoe zouden onze dagen er dan uitzien? Artiesten moeten niet de verantwoordelijkheid krijgen of nemen om de wereld te redden. Maar ze kunnen wel bijdragen tot een nieuwe visie en evenwicht brengen in de visies van economische, politieke en andere experten. 

We zijn niet naïef: dat zal niet vanzelf gebeuren. Maar we kunnen dit moment aangrijpen om een debat te openen en hopelijk ook een mindshift. We kunnen als sector, als kunstinstellingen, ervoor zorgen dat stemmen van artiesten worden gehoord. Want zij zijn het die het heden hebben voorspeld. Zij zijn het die de toekomst kunnen schrijven.

In een recente vergadering over NO(W)WORRIES6 - een nieuw festival met zes Gentse huizen in oktober 2020 - kwamen verschillende vragen en bedenkingen naar boven. Opmerkingen die ons lieten nadenken over mogelijke solidariteitsacties in de toekomst. We delen ze hier graag met jullie:

Hoe zorgen we ervoor dat we elkaar in postcoronatijden opnieuw kunnen ontmoeten? Hoe komen we ook fysiek opnieuw dichter bij elkaar?

Kunnen digitale experimenten die nu ontstaan op lange termijn een nieuwe manier van artistiek werken worden? Garanderen die experimenten meer toegankelijkheid en inclusie? Kan die toekomstige digitale ruimte bijdragen tot een eerlijker verdeling van de middelen?

Hoe kan een huis als Vooruit in de toekomst haar rol blijven spelen internationaal? Hoe blijven we samenwerken met artiesten en makers uit het Globale Zuiden in postcoronatijden? Hoe vermijden we dat we enkel nog met ons eigen overleven en reorganiseren bezig zijn - en zo de internationale solidariteit uit het oog verliezen?

Deze tekst is een uitnodiging voor iedereen - publiek, medewerkers, bezoekers - om samen na te denken over mogelijke antwoorden. Samen mét artiesten. Want wij hier in Vooruit zijn op dit moment even hard op zoek naar antwoorden. Net als iedereen. Net als jullie.

Matthieu Goeury, artistiek coördinator Vooruit


1 'Possible Futures' (2013) en '(IM)Possible Futures' (2015) zijn festivals georganiseerd door de kunstencentra Vooruit en CAMPO in samenwerking met UGent.
2 Lees hier de volledige tekst van Tiago Rodriguez
3 Workshops begeleid door artiesten Diederik Peeters, Anna Czapski, Hans Bryssinck, Adva Zakai, e.a.
4 Lees hier de tekst van Rachida Aziz
5 cfr Rebecca Solnit’s boek 'Hope in the Dark'
6 Het NO(W)WORRIES festival is op dit moment gepland eind oktober 2020. 

Cookies

Nous utilisons des cookies et des techniques similaires pour analyser l'utilisation du site internet, permettre de montrer du contenu provenant de tiers comme par exemple des vidéos, et pour diverses autres fonctionnalités. Ces cookies sont également placés par des tiers. En cliquant sur “Accepter”, vous donnez votre accord. Si vous n'êtes pas d'accord, vous pouvez spécifier vos préférences via le bouton "Ajuster les paramètres". Plus d'informations…

Des cookies sont nécessaires au bon fonctionnement du site internet. Par exemple, votre choix de langue sera mémorisé lors de la navigation et de la commande.

Les cookies sont également nécessaires pour enrichir votre expérience sur le site. Par exemple, des contenus multimédias délivrés par des tiers tels que les vidéos, sont souvent accompagnés de cookies. Nous conservons également des statistiques pour améliorer continuellement le site internet.

Enfin, les cookies sont utilisés pour collecter des informations complémentaires sur nos activités marketing, telles que les newsletters et actions promotionnelles, aussi efficacement que possible et de façon personnalisée.

Paramètres des cookies